ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΜΙΑ ΚΑΤΑΡΓΗΣΗ ΟΥΣΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΠΟΥΡΓΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΛΥΔΙΑ ΚΟΝΙΟΡΔΟΥ

 

Υπάρχουν φορές όπου αυτό που θα έπρεπε να είναι αυτονόητο καταλήγει να θεωρείται έως και ζητούμενο. Από την άλλη ενδέχεται κάτι να χρειαστεί ενίοτε να διανύσει μία διαδρομή προκειμένου να καταδειχθεί έμπρακτα η συνειδητοποίησή του ως αυτονόητο. Το Προεδρικό Διάταγμα 370 του 1983 που αφορά τις εισαγωγικές εξετάσεις υποψηφίων για Ανώτερες Σχολές Δραματικής Τέχνης μέσω επιτροπής του Υπουργείου Πολιτισμού, στην παράγραφο γ του άρθρου 8 συμπεριέλαβε και την επισήμανση ότι «επίσης οι υποψήφιοι πρέπει να έχουν και αρτιμέλεια η οποία βεβαιώνεται από την εξεταστική Επιτροπή». Αυτή η «παρατήρηση» αποτελούσε κατάλοιπο αντίστοιχης διατάξεως από την εποχή του Μεταξά και στο διά ταύτα γεγονός αδιανόητο για κάθε ανεπτυγμένη χώρα του δυτικού πολιτισμού, που από τότε η Μελίνα Μερκούρη το είχε χαρακτηρίσει ως απαράδεκτο, όπως είχε επίσης εκφράσει σε συνάντησή τους στον Απόστολο Γιαννόπουλο και στους υπόλοιπους ηθοποιούς από το Θέατρο Κωφών Ελλάδος. Κατά συνέπεια, καλλιτέχνες με αναπηρία μπορεί να εμφανίζονταν κατά καιρούς ως ελάχιστες μεμονωμένες περιπτώσεις και (δη) αναλόγως περιστάσεων καθώς δεν είχαν τη δυνατότητα σπουδών. Ή κάποιοι μπορεί να σπούδαζαν και να είχαν ακόμα και περαιτέρω ενεργή παρουσία από τη στιγμή που η αναπηρία τους δεν ήταν τόσο εμφανής και ως εκ τούτου δεν δημιουργούσε αντι(παρα)θέσεις με την «αρτιμέλεια» ως εικόνα. Εφόσον δεν υπήρχε «θέμα» ανάμεσα στο υπαρκτό είναι και στο «διατεταγμένο» φαίνεσθαι.

 

Ο πρώτος Έλληνας ηθοποιός με αναπηρία που σπούδασε σε Ανώτερη Σχολή Δραματικής Τέχνης μέσω εξετάσεων του Υπουργείου Πολιτισμού είναι ο Βασίλης Οικονόμου, διεκδικώντας τον δικαιωματικό χαρακτήρα της θεατρικής έκφρασης πέραν και μέσω των όποιων στοιχείων φυσιολογίας του κάθε ανθρώπου. Με πολύπλευρο πανεπιστημιακό υπόβαθρο και ως προς τη θεατρική του κατάρτιση, το 2010 ο Βασίλης Οικονόμου δημιούργησε το ΘΕ.ΑΜ.Α., το μοναδικό θέατρο στην Ελλάδα που αποτελείται από ηθοποιούς με αναπηρία στην κύρια σύνθεσή του, έχοντας ήδη προηγουμένως μία διεθνώς εγνωσμένη πορεία ως ηθοποιός και σκηνοθέτης που στη συνέχεια εξελίχθηκε περαιτέρω και με σεμινάρια, διαλέξεις και master classes υποκριτικής σε χώρες όπως η Ρωσία, η Ιταλία και η Μεγάλη Βρετανία. Στο Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου 2016 στη Νέα Σκηνή «Νίκος Κούρκουλος» του Εθνικού Θεάτρου παρουσιάστηκαν οι «Πέρσες» του Αισχύλου από το ΘΕ.ΑΜ.Α. σε μετάφραση και σκηνοθεσία Βασίλη Οικονόμου. Επίσης ο ρόλος της Άτοσσας αποδόθηκε από δύο ηθοποιούς ταυτόχρονα επί σκηνής. Η Χριστίνα Τούμπα από το αμαξίδιό της ενσάρκωσε τον λόγο της βασίλισσας και η κωφή ηθοποιός Χριστίνα Τσαβλή τη φυσική της παρουσία. Αυτή την εποχή ο Πάνος Ζουρνατζίδης, ένα από τα ιδρυτικά στελέχη του ΘΕ.ΑΜΑ., παίζει με τον Σήφη Πολυζωίδη στο «Lebensraum» του Θανάση Τριαρίδη που σκηνοθέτησε η Πηγή Δημητρακοπούλου. Επίσης εδώ και μερικές ημέρες ο Πάνος Ζουρνατζίδης είναι ο πρώτος Έλληνας ηθοποιός – χρήστης αμαξιδίου, ο οποίος έγινε μέλος του Σ.Ε.Η. (Σωματείο Ελλήνων Ηθοποιών). Η συγκρότηση του ΘΕ.ΑΜ.Α. από ηθοποιούς με και χωρίς αναπηρία (συμπεριλαμβανομένων αυτών και εμού από το 2014) εκφράζει την αυτονόητη υπόσταση του θεάτρου μέσα από τη μοναδικότητα του καθενός μας. Όπως ο λόγος που γέννησε το θέατρο ως ανάγκη και συνεπώς ως μορφή τέχνης, αρθρώνεται στην εξελικτική διαδικασία της σκηνικής πράξης. Εκεί όπου διατυπώνονται τα ερωτήματα που απηχεί το θέατρο σε ό,τι (επι)κοινωνεί μέσω της ξεχωριστής (παρ)ουσίας του κάθε ανθρώπου, άρα και του κάθε ηθοποιού. Ξεχωριστής αλλά σε καμία περίπτωση ιδιαίτερης λόγω κάποιων στοιχείων, όπως λ.χ. γνωρισμάτων εξωτερικής εμφάνισης. Ή τουλάχιστον όχι μόνο, παρά μόνο και σε κάθε περίπτωση με τον τρόπο που μπορεί να είναι (αυτονόητα ως ζητούμενο) ξεχωριστός ο καθένας πέρα και μέσα από το εκάστοτε σύνολο (σ)το οποίο εκφράζε(τα)ι το ατομικό μέσα από το συλλογικό και το αντίστροφο.

 

Η Κίνηση Καλλιτεχνών με Αναπηρία (της οποίας μέλος είναι και το ΘΕ.ΑΜ.Α.) δραστηριοποιείται με στόχο τη δυνατότητα πρόσβασης ανθρώπων με αναπηρία στην τέχνη από κάθε άποψη. Θεμέλιος λίθος της Κίνησης ο σκηνοθέτης και ακτιβιστής με αναπηρία Αντώνης Ρέλλας, που όντας και ντοκιμαντερίστας στάθηκε ο εμπνευστής και του Διεθνούς Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ και Αναπηρία – Emotion Pictures. Το Emotion Pictures διεξήχθη από το 2007 έως το 2009 υπό την αιγίδα του Υπουργείου Τύπου με καλλιτεχνική διευθύντρια τη Μαίρη Χατζημιχάλη – Παπαλιού κατόπιν προτάσεως του Αντώνη Ρέλλα και υπήρξε μία διοργάνωση με σημαντική διεθνή εξέλιξη και ανταπόκριση καλλιτεχνών όπως η εικαστικός Άλισον Λάπερ, οι ηθοποιοί Ντάνιελ Ντέι – Λιούις και Ρίτσαρντ Γκηρ, οι σκηνοθέτες Ντάνι Μπόιλ, Πατρίς Λεκόντ, Βιμ Βέντερς, Τζέιμς Άιβορι και πολλοί άλλοι. Επίσης στην τρίτη και (όπως προέκυψε) τελευταία διοργάνωση του Φεστιβάλ, Πρόεδρος της Επιτροπής ήταν ο Θόδωρος Αγγελόπουλος. Μεταξύ άλλων στο πρόσφατο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης η συμβολή της Κίνησης υπήρξε καίρια αναφορικά με συνθήκες πρακτικής λειτουργικότητας για θεατές με αναπηρία, αφενός ως προς τα ταμεία και τις αίθουσες για χρήστες αμαξιδίων και αφετέρου στην προβολή των ταινιών «Δράκος» του Νίκου Κούνδουρου και «Οι Αισθηματίες» του Νίκου Τριανταφυλλίδη με ελληνικούς υποτίτλους για κωφούς θεατές και με προβλήματα ακοής και με ακουστική περιγραφή για τυφλούς θεατές και με προβλήματα όρασης. Στη συνέχεια στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος, μία μέρα πριν από την Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία – 3 Δεκεμβρίου, με τις ίδιες προδιαγραφές προβλήθηκαν και άλλες έξι ελληνικές ταινίες μαζί με τα προαναφερθέντα έργα. Σ’ εκείνη τη διοργάνωση υπήρξε αξιόλογη εξέλιξη στην ανταπόκριση του κοινού με σημαντική μάλιστα προσέλευση τυφλών θεατών σε σχέση με προηγούμενες προβολές ταινιών με ακουστική περιγραφή, που ο Θανάσης Παπαντωνόπουλος έχει αναγάγει σε μορφή τέχνης ξεπερνώντας τα τυπικά διεθνή δεδομένα της διαδικασίας. Επίσης η παρουσίαση των «Περσών» τον Αύγουστο του 2016 στο Θέατρο Ρεματιάς Χαλανδρίου υπό την αιγίδα της Περιφέρειας Αττικής, απετέλεσε την πρώτη παράσταση Ελλήνων καλλιτεχνών με πλήρη πρόσβαση για θεατές με αναπηρία, όπου εκτός από τη διερμηνεία κειμένου για κωφούς θεατές και με προβλήματα ακοής στην ελληνική νοηματική γλώσσα από τη Θεοδώρα Τσαποΐτη (όπως σε όλες τις παραστάσεις του ΘΕ.ΑΜ.Α. μέχρι σήμερα) υπήρχε και ακουστική περιγραφή του Θανάση Παπαντωνόπουλου (που θα συνεχίσει και στα επόμενα έργα).

 

Η Υπουργός Πολιτισμού Λυδία Κονιόρδου είναι καταρχάς μία καλλιτέχνις με μεγάλη γνώση του θεάτρου και ακόμη μεγαλύτερο έργο. Προ ολίγων ημερών κατήργησε την «παράμετρο» περί «αρτιμέλειας» του Π.Δ. 370. Επίσης γνώριζε το ΘΕ.ΑΜ.Α. από τους «Πέρσες» και πρόσφατα είχε εξελιχθεί μία γόνιμη επικοινωνία συζητήσεων μαζί της όπως και με την Κίνηση Καλλιτεχνών με Αναπηρία. Η προσεχής παράσταση του ΘΕ.ΑΜ.Α. με το έργο «Blindfold – The Night of the Hunt» της Σοφίας Σταυρακάκη θα παρουσιαστεί στα αγγλικά στο Μπράιτον, στο Λονδίνο και σε άλλες πόλεις του εξωτερικού υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού, του Υπουργείου Τουρισμού και του Ε.Ο.Τ. Στο έργο που σκηνοθετεί η συγγραφέας του, παίζουν η ίδια, ο Βασίλης Οικονόμου και δύο καινούρια μέλη του ΘΕ.ΑΜ.Α., η Χάννα Ελ Χατζ Ομάρ και ο Κωνσταντίνος Λούκας. Οι δύο αυτοί νέοι ηθοποιοί που έχουν νοητική αναπηρία, αξιοποιούν και εξελίσσουν το δυναμικό τους επί σκηνής με τον οίστρο και τον αδιάλειπτο μόχθο που απαιτεί η συνεχής σχολαστική διαδικασία της σκηνικής πράξης μέσω της οποίας ανταποκρίνονται στο ζητούμενο, που είναι και το αυτονόητο: την τέχνη του θεάτρου.