Lebensraum. O «ζωτικός χώρος» στα γερμανικά, ως όρος παραπέμπει τη συλλογική συνείδηση στην οικονομική και πολιτική θεωρία που εμφανίστηκε στην αρχή του 20ού αιώνα, σύμφωνα με την οποία ένας λαός έχει επεκτατικό δικαίωμα σε εδάφη άλλων χωρών εφόσον κάτι τέτοιο υπαγορεύεται από τις δημογραφικές του ανάγκες και τις αντίστοιχες οικονομικές που συνεπάγονται αυτών. Αντίστοιχα, αυτοί οι εκάστοτε επικαλούμενοι δημογραφικοί λόγοι θεμελιώνονται πάντοτε επί της έννοιας του φυσικού δικαιώματος ενός λαού να μη στερείται του απαραίτητου για εκείνον εδαφικού χώρου, καθώς ελλοχεύει κίνδυνος ολέθριων συνεπειών λόγω υπερπληθυσμού εάν δεν καλυφθεί αυτή του η ανάγκη. Από οικονομικής απόψεως, αυτή η επιζητούμενη επέκταση αιτιολογείται από την ιδέα του να επιτευχθεί τουλάχιστον μία αυτάρκεια ως προς τα κυριότερα οικονομικά αγαθά και πρώτες ύλες. Με αφετηρία αυτή την (προ)οπτική, ζωτικό χώρο μπορεί να αποτελέσει ακόμα και ένα απομακρυσμένο έδαφος όπως λ.χ. μία υπερπόντια κτήση ή αποικία. Η θεωρία αυτή έλαβε μεγάλη έκταση κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου στη Γερμανία, όπου επίσης έδωσε το υπόβαθρο και για τη δογματική βάση στο Εθνικοσοσιαλιστικό κίνημα του Χίτλερ. Υπό το πρίσμα αυτών των προϋποθέσεων της θεωρίας «βασίστηκαν» και οι γερμανικές βλέψεις προς τις πεδιάδες της Πολωνίας και της Ρωσίας, οι οποίες παρείχαν (σύμφωνα με τη θεωρία) πλεονεκτήματα του επιθυμητού Ζωτικού Χώρου, που απετέλεσε στη συνέχεια και την αφορμή της έναρξης του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

 

Το ομώνυμο έργο του Θανάση Τριαρίδη ορίζε(τα)ι από τον τίτλο του (σε) έναν ζωτικό χώρο, πάνω και μέσα στον οποίο διεξάγεται ένα πείραμα. Ο Χειριστής του πειράματος επιβλέπει τη διαδικασία μέσα από τις αντιδράσεις του Αποδέκτη του, ο οποίος συμμετέχει με την προοπτική μίας χρηματικής αμοιβής. Αποδέκτης του πειράματος είναι ένας απλός άνθρωπος, όπως (έστω υποθετικά) εν δυνάμει κάθε θεατής της παράστασης. Η Πηγή Δημητρακοπούλου σκηνοθέτησε το έργο με Χειριστή τον Πάνο Ζουρνατζίδη και Αποδέκτη τον Σήφη Πολυζωίδη. Καθώς οι θεατές μπαίνουν στον χώρο πριν από την παράσταση, ο Χειριστής καταγράφει κάθε προσέλευση. Η πρώτη του συνάντηση με τον Αποδέκτη θα μπορούσε να θυμίζει συνέντευξη υποψηφίου για πρόσληψη σε εργασία, ανάκριση ή ακόμα και επισκεπτήριο σε φυλακή. Ή και (σε) κάποιο στρατόπεδο συγκέντρωσης. Εξαρχής τα δύο πρόσωπα (αντι/παρα)τίθενται σε ένα καφκικό πλαίσιο που η Πηγή Δημητρακοπούλου στήνει με σαφή προοπτική. Σε ένα κάδρο παρακολούθησής τους, που πιθανώς περιέχει [ή (τουλάχιστον) μοιάζει και με] κάποιο σύστημα (αντι)κατοπτρισμών. Από την άλλη, αυτή η προοπτική ενδέχεται έως και ν’ ανατραπεί ανά πάσα στιγμή. Το πείραμα εξελίσσεται διαβρωτικά με σχολαστική επιμέλεια, η οποία ελέγχει και κατευθύνει οτιδήποτε τυχαίο εκτός ίσως από τον αστάθμητο παράγοντα. Σαν παιχνίδι γάτας και ποντικού, όπου όμως όλα μπορούν να πάρουν απρόβλεπτη τροπή και να (απο)μείνει μετέωρη η ερώτηση: ποιος (ο) θύτης, ποιος (το) θύμα;

 

Ο Αποδέκτης συμμετέχει στο πείραμα με καλή προαίρεση. Το μόνο που (επι)ζητά είναι χρήματα, προφανώς αναγκαία για τον ζωτικό του χώρο. Έναν χώρο που τίθεται υπό συνεχή (ανα)θεώρηση στη διεξαγωγή του πειράματος. Αρκεί το αντίτιμο μίας χρηματικής απολαβής για ν’ αντισταθμίσει και (πολύ περισσότερο) ν’ ανταμείψει τον Αποδέκτη αποζημιώνοντάς τον για ό,τι ίσως χάσει κατά την εξέλιξη του πειράματος; Και αν αυτή η εξέλιξη σηματοδοτεί επιδείνωση αντί προόδου; Τι αναλογία (μπορεί να) υπάρχει ως προς το κόστος σε σχέση με το τίμημα; Ο Αποδέκτης έρχεται ανυποψίαστος; Μέχρι πού φτάνει η άγνοιά του; Και αν τελικά αντιμετωπίσει καταστάσεις που τον υπερβαίνουν; Αν διαπιστώσει ότι δοκιμάζονται όρια αν(τ)οχής και αγωνίζεται ν’ ανταπεξέλθει; Ποια είναι πλέον η θέση του; Πώς (καθ)ορίζεται; Είναι συμπαίκτης ή πιόνι; Επιλέγει η χειραγωγείται; Θα προτιμούσε να έπαιζε πόκερ; Ο Χειριστής αποκαλύπτεται καθηλωτικά σε πτυχές και διακυμάνσεις. Επιβάλλει και υποβάλλει ακόμη και στις πιο αναίμακτες ερωτήσεις του. Ανακατεύει την τράπουλα και προ(σ)καλεί (για) τα σημάδια της. Με αριστοτεχνική δεξιοτεχνία, χιούμορ και μακιαβελική γοητεία υφαίνει έναν ιστό με κίνδυνο να παγιδευτεί μέσα του και ο ίδιος. Η εξουσία που εκπροσωπεί μοιάζει απρόσωπη, αλλά ο μηχανισμός της απειλής της δεν κάνει διακρίσεις. Ωστόσο εξακολουθεί να την υπηρετεί με κάθε τίμημα. Ακόμα και με τη ζωή του. Όπως σε αρκετά πειράματα. Κι ας μην είναι ο Οπενχάιμερ.

 

 

Στοιχεία παράστασης:

«Lebensraum» του Θανάση Τριαρίδη

Σκηνοθεσία: Πηγή Δημητρακοπούλου. Φωτισμοί: Κοραής Δαμάτης. Σκηνικά: Κώστας Παππάς. Κοστούμια: Μαρία Κοντοδήμα. Επιμέλεια κίνησης: Βαγγέλης Πιτσιλός.

Παίζουν: Πάνος Ζουρνατζίδης, Σήφης Πολυζωίδης.

Εισιτήρια: 12€ (Κανονικό), 10€ (Μειωμένο–φοιτητικό), 5€ (Ανέργων, ΑμεΑ).

Faust/ Καλαμιώτου 11 & Αθηναΐδος 12, Δευτέρα & Τρίτη στις 21.00 (τηλ: 210 3234095, email: info@faust.gr)